اصطلاح بیماری روان تنی شاید نا آشنا و غریب به نظر برسد. اکثر ما با این اختلال تا حدودی در زندگی خود آشنا هستیم اما او را به درستی نمی شناسیم. در اصل بیماری های روان تنی بیماری های جسمی هستند که در اثر اختلال های روانی ایجاد می‌ شوند.

بیماری روان تنی و انواع آن

روان تنی یا سایکوسوماتیک، یک اختلال روانی فیزیولوژیکی است. هنگامیکه  فرد با استرس ها و فشارهای روانی بسیاری روبرو شود این استرس ها بر عملکرد  جسمی (فیزیولوژیکی ) فرد تاثیر می گذارند.

با واکنش نامناسب وغیر ارادی سیستم عصبی، ترشح غده ای داخلی آغاز می شود. بنابراین علائم روان تنی واکنشی است که جسم از طریق آن به مشکل روحی و روانی پاسخ می دهد. هنگامیکه فرد عصبانی می شود، فشار خون بالا می رود، صورتش برافروخته می شود و تعداد نفس هایش افزایش می یابد. بعد از کاهش عصبانیت تمام این موارد فروکش خواهند کرد.

 اما هنگامیکه فرد یک خشم درونی و عصبانیت مدام و مزمن داشته باشد، این خشم درونی بیان نشده در درون فرد باعث ترشح هورمون و تغییرات فیزیکی غیر قابل مشاهده می شود و چون این واکنش مرتب تکرار می شود و با بیان عاطفی آشکار نمی گردد به مرور زمان بر اختلال عملکرد جسمی فرد خود را آشکار می کند.

در این زمان است که فرد با مشکلات جسمی روبرو می شود و یا اطلاعی از دلایل آن ندارد و یا آن را انکار می کند. او به دنبال درمان فیزیولوژیکی خود با مراجعه به پزشکان مختلف زندگی خود را می گذراند.

افرادی که با درد در قسمتی از بدن خود سال هاست به پزشکان مختلف مراجعه می‌کنند اما بیماری خاصی تشخیص داده نمی شود جز بیماران روان تنی هستند. هر قسمتی از بدن می تواند درگیر آن شود. این مشکل بیشتر در اعضا و سیستم هایی از بدن یافت می شوند که تحت کنترل فرد نیستند.

تحقیقات نشان داده است هر فرد با ویژگی های شخصیتی خاص که دارای کشمکش ها و تعارضات خاصی است می تواند به بیماری های روان تنی خاصی مبتلا شود.

درست است که نوع بیماری به دلیل آسیب پذیری های فردی است و استرس های عاطفی بیماری های موجود را تشدید می کند.  اما جالب است بدانید بیماری هایی همچون سرطان و دیابت که معمولا روان تنی نامیده نمی شوند در افراد مستعد به آن با استرس های عاطفی تشدید خواهند شد.

بسیاری از بیماران روان تنی به ترکیب روانکاوی، رفتاردرمانی، تغذیه درمانی، حرکت درمانی و دارو درمانی بهبود می یابند. در مواردی نیز با کنترل و مدیریت استرس می‌توانند خود را درمان کنند. اما ابتدا تشخیص درست بیماری به عنوان یک بیماری روان تنی و روش درمان آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

استرس که امروزه جزئی از زندگی همه است و شهرهای بزرگ بیشتر با آن روبرو هستند، اختلالات روان تنی همچون فشار خون بالا( که مادر اکثر بیماری ها است)، بیماری های تنفسی، اختلالات گوارشی، سردرد های تنشی، میگرن، درد لگن، ناتوانی های جنسی، حملات پانیک، درماتیت حتی زخم ها را موجب می شود. 

  بیماری روان تنی در افراد مختلف

از سه طریق فرد می تواند به بیماری روان تنی مبتلا شود.

• در مورد اول فرد به بیماری های روحی وجسمی مبتلا شده است که علائم آن و مدیریت آن کار پیچیده ای است.
• مورد دوم افرادی هستند که با مشکلات پزشکی روبرو هستند و همین مشکلات پزشکی آن ها را دچار بیماری های روحی می کند. مانند مبتلایان به سرطان که دچار افسردگی می شوند.
• مورد سوم که به آن اختلال جسمانی می گویند. فرد مبتلا به بیماری روانی است که باعث می شود یک یا چند علامت جسمی را تجربه کند. این افراد هیچ نشانه های پزشکی در اثبات بیماری جسمی خود ندارند.

انواع اختلال در بیماری های روان تنی

بیماری های روان تنی حیطه گسترده ای را شامل می شود. هر بیماری روان تنی دلایل و منشا متفاوتی دارد. متخصص روان تنی کار تشخیص درست علت ها و درمان مناسب آن ها را بر عهده دارد.

خود بیمارانگاری یا هیپوکندریازیس چیست؟

در خود بیمارانگاری فرد کوچکترین علائم جسمی را بزرگ ترین بیماری برای خود تصور می کند. به عنوان مثال دلیل درد کوچک در شکم را سرطان روده بزرگ می داند و می تواند علت آن یک نفخ موقت باشد.

اختلال تبدیلی

هیستریک یا اختلال تبدیلی دستگاه حسی – حرکتی عصب را درگیر می کند. علت آن اضطراب ها با ریشه روانی است. از نشانه های حسی شایع در این اختلال لالی، فلجی و کوری است. حرکات غیرارادی مثل تیک های کروی در دست ها و بدن، ناهماهنگی در راه رفتن، ضعف عضلانی و لرزش دست ها از نشانه های آن هستند. در این بیماران رفلکس های عصبی و EMG  طبیعی مشاهده می شود.

اختلال جسمانی سازی

بیمار سال ها از درد هایی شکایت دارد که به یک بیماری جدی مرتبط نیست. فردی دچار سردردهای مکرر و یا اسهال است و هیچ منشا جسمی ندارد بلکه دلایل آن روانپزشکی است.

اختلال دیسمورفی

اختلال دیسمورفی یا بد شکلی بدن، بسیار شبیه اختلال وسواس فکری اجباری است. در اختلال بدشکلی بدن، فرد همیشه مشغله ذهنی ناراحت کنندگی در مورد اندام و چهره خود دارد. نقص های خیالی را برای خود متصور می شود. درمان این اختلال از اهمیت بالایی برخوردار است. زیرا تبعات اجتماعی و فردی دارد.

اختلال درد

همانطور که از نام آن مشخص است نشانه های آن دردهای شدید در اعضای بدن است و مانند اکثر بیماری های روان تنی منشا پزشکی ندارد. میگرن، درد های تنشی و حتی کمردرد که بدون دلیل ادامه دارند.

در نتیجه…

برخی از بیماری های جسمی که با آن مواجه هستیم می توانند منشا فیزیکی نداشته باشند. عوامل مختلفی باعث ایجاد نشانه های فیزیکی در افراد می شود که منشا روحی دارند. به بیماریهایی که علت فیزیکی ندارند و به دلیل مشکلات روحی ما ایجاد می شوند بیماری های روان تنی گفته می شود. البته برخی بیماری های جسمی نیز می توانند با تاثیر بر روح و روان، بیماری جسمی ما را تشدید کنند.

تشخیص و کنترل به موقع بیماری های روان مانع از بروز بیماری های روان تنی خواهد شد.